بخش چهارم — شناخت دقیق مدار آب، مدار گاز و روش تست قطعات
23 ـ تقسیمبندی کلی عیبهای آبگرمکن
تقریباً تمام عیبهای آبگرمکن را میتوان ابتدا در یکی از این گروهها قرار داد:
گروه اول: عیب مدار آب
کم بودن فشار آب
کم بودن دبی
گرفتگی صافی
گرفتگی مسیر آب
خرابی دیافراگم
خرابی رگلاتور آب
خرابی فنر یا پین
رسوب مبدل
نشتی آب
گروه دوم: عیب مدار گاز
نبودن گاز
فشار نامناسب
گرفتگی نازل
کثیفی مشعل
خرابی شیر گاز
تنظیم نامناسب
احتراق ناقص
گروه سوم: عیب جرقه و روشن شدن
خرابی جرقهزن
خرابی الکترود
خرابی سیم جرقه
فاصله نامناسب الکترود
مشکل سیستم فرمان
گروه چهارم: عیب تشخیص شعله و ایمنی
ترموکوپل
شیر ایمنی
سیستم یونیزاسیون
کلید حرارتی
ترموستات
سیستم کنترل دود یا احتراق در مدلهای مربوطه
گروه پنجم: عیب حرارتی
رسوب مبدل
دبی نامناسب
شعله نامناسب
انتقال حرارت ضعیف
دمای بیش از حد
24 ـ تفاوت «فشار آب» و «دبی آب»
این دو را در آزمون با هم اشتباه نکن.
فشار آب
نیرویی است که آب به سیستم وارد میکند.
دبی آب
مقدار آبی است که در واحد زمان از مسیر عبور میکند.
ممکن است فشار در ورودی مناسب باشد اما به علت:
گرفتگی صافی
گرفتگی لوله
رسوب
خرابی شیر
محدود شدن مسیر
دبی واقعی کاهش پیدا کند.
پس فقط با مشاهده فشار ورودی نمیتوان سالم بودن مدار آب را نتیجه گرفت.
25 ـ چرا آبگرمکن با باز شدن شیر آب روشن میشود؟
این سؤال از مهمترین سؤالات مفهومی است.
در آبگرمکنهای مکانیکی، باز شدن شیر آب گرم باعث عبور آب میشود.
عبور آب باعث ایجاد شرایط فشاری در رگلاتور میشود.
این اختلاف فشار، دیافراگم را جابهجا میکند.
حرکت دیافراگم به وسیله مکانیزم مکانیکی به بخش فرمان شیر گاز منتقل میشود.
در نتیجه، در صورت فراهم بودن سایر شرایط:
آب → دیافراگم → مکانیزم فرمان → اجازه عبور گاز → جرقه/شمعک → مشعل
بنابراین اگر آبگرمکن با باز شدن آب هیچ واکنشی ندارد، مدار آب و مکانیزم تحریک را بسیار جدی بررسی کن.
26 ـ عیبیابی دیافراگم
علائم احتمالی خرابی
آبگرمکن روشن نمیشود.
برای روشن شدن به فشار آب بیشتری نیاز دارد.
دستگاه با باز کردن شیر آب فقط گاهی روشن میشود.
عملکرد دستگاه با تغییر فشار آب تغییر میکند.
مکانیزم انتقال حرکت به اندازه کافی جابهجا نمیشود.
علتهای خرابی
پارگی
سوراخ شدن
خشک شدن
سفت شدن
تغییر شکل
فرسودگی
نصب نادرست
هنگام تعویض
آب ورودی قطع شود.
دستگاه از نظر دمای آب ایمن شود.
قطعه باز شود.
محل نشستن دیافراگم تمیز شود.
دیافراگم صحیح و هماندازه نصب شود.
جهت نصب بررسی شود.
پیچها به شکل یکنواخت بسته شوند.
پس از مونتاژ، نشتی بررسی شود.
عملکرد آبگرمکن تست شود.
توجه کن :
دیافراگم معیوب را با چسباندن یا تعمیر موقت قابل اعتماد نیست .
27 ـ رگلاتور آب
رگلاتور آب علاوه بر نقش مکانیکی در تحریک دستگاه، میتواند روی میزان جریان آب و عملکرد کلی آبگرمکن اثر بگذارد.
قطعاتی که ممکن است در آن وجود داشته باشند:
بدنه
دیافراگم
فنر
پین
واشرها
اورینگها
صافی
محدودکننده جریان
پیچها و اتصالات
خرابی رگلاتور
ممکن است به شکلهای زیر ظاهر شود:
آبگرمکن روشن نمیشود
یا
دستگاه فقط با فشار آب بالا روشن میشود
یا
عملکرد دستگاه ناپایدار است.
نکته تعمیراتی
اگر دیافراگم سالم است ولی حرکت مکانیزم انجام نمیشود، پس مشکل از دیافراگم نیست .
پین، فنر، مسیر حرکت، خوردگی و رسوب داخل مجموعه نیز بررسی شوند.
28 ـ تست مکانیزم تحریک
در دستگاه مکانیکی:
شیر آب گرم باز شود.
تغییر وضعیت مکانیزم رگلاتور بررسی شود.
حرکت دیافراگم/پین بررسی شود.
مشخص شود آیا این حرکت به شیر گاز منتقل میشود یا خیر.
اگر:
آب جریان دارد → دیافراگم حرکت نمیکند
احتمال عیب در مدار آب زیاد است.
اگر:
دیافراگم حرکت میکند → مکانیزم فرمان حرکت نمیکند
باید بخش انتقال حرکت بررسی شود.
اگر:
مکانیزم حرکت میکند → گاز باز نمیشود
باید وارد عیبیابی مدار گاز و سیستم ایمنی شد.
29 ـ شیر گاز
شیر گاز وظیفه کنترل ورود گاز به بخش احتراق را دارد.
در مدلهای مختلف، ساختمان و روش کنترل شیر گاز متفاوت است.
ممکن است شامل:
مسیر ورودی گاز
مسیر خروجی
بخش تنظیم
شیر اصلی
شیر ایمنی
بخش شمعک
مکانیزمهای کنترل باشد.
خرابیهای احتمالی
عبور نکردن گاز
عبور نامناسب
گیر کردن مکانیزم
خرابی بخش ایمنی
تنظیم نامناسب
نشتی
هشدار
باز کردن یا تنظیم شیر گاز بدون دانش تخصصی و ابزار مناسب کار ایمنی نیست.
در آزمون، مهمترین نکته این است که بدانیم:
شیر گاز باید فقط در صورت فراهم بودن شرایط ایمنی اجازه عبور گاز را بدهد.
30 ـ نازل گاز
نازل سوراخ بسیار دقیقی دارد.
هدف آن عبور دادن مقدار مشخصی گاز و ایجاد شرایط مناسب برای مشعل است.
اگر نازل گرفته باشد:
شعله ضعیف میشود.
مشعل کامل روشن نمیشود.
قدرت گرمایش کاهش مییابد.
شعله ممکن است نامنظم شود.
اشتباه خطرناک
هرگز سوراخ نازل را با سوزن، مته یا سیم بزرگ نکن.
زیرا قطر سوراخ نازل بخشی از طراحی سیستم احتراق است.
31 ـ مشعل و کیفیت شعله
کیفیت شعله اطلاعات زیادی به تعمیرکار میدهد.
شعله سالم
باید متناسب با نوع دستگاه، پایدار و یکنواخت باشد.
شعله زرد، دودهای یا نامنظم
میتواند نشانه یکی از موارد زیر باشد:
کمبود هوای احتراق
کثیفی مشعل
گرفتگی نازل
دوده گرفتن مبدل
فشار گاز نامناسب
مشکل مسیر دود
اختلال در نسبت گاز و هوا
نکته
رنگ شعله بهتنهایی برای تشخیص قطعه معیوب کافی نیست.
باید مجموعه احتراق بررسی شود.
32 ـ احتراق ناقص
احتراق ناقص یکی از مهمترین مسائل ایمنی در آبگرمکن گازی است.
اگر شرایط مناسب برای احتراق فراهم نباشد، ممکن است محصولات احتراق نامطلوب ایجاد شوند.
علل احتمالی:
کمبود هوای تازه
گرفتگی مشعل
گرفتگی نازل
کثیفی مبدل
مشکل دودکش
نصب نامناسب
فشار نامناسب گاز
نشانههای هشدار
دوده
شعله غیرطبیعی
بوی غیرعادی احتراق
خاموش شدنهای مکرر
تغییر غیرعادی رنگ شعله
گرم شدن غیرعادی قسمتهای اطراف
در چنین شرایطی اول ایمنی، بعد تعمیر.
33 ـ مبدل حرارتی و رسوب
رسوب مبدل یکی از مهمترین عیبهای آبگرمکن است.
چرا رسوب مشکلساز است؟
رسوب مانند یک لایه عایق عمل میکند و انتقال حرارت را کاهش میدهد.
همچنین میتواند سطح عبور آب را محدود کند.
نتیجه ممکن است:
انتقال حرارت کمتر + جریان آب کمتر + افزایش دمای موضعی
باشد.
34 ـ علائم مبدل رسوبگرفته
آب به اندازه کافی گرم نمیشود.
آب بیش از حد گرم میشود ولی دبی کم است.
آب سرد و گرم میشود.
صدای قلقل یا جوشیدن شنیده میشود.
دستگاه بیش از حالت معمول گرم میشود.
اختلاف دمای غیرعادی در ورودی و خروجی دیده میشود.
نکته مهم
رسوب مبدل ممکن است هم باعث کم شدن آب گرم شود و هم باعث داغ شدن بیش از حد آب.
بنابراین «آب خیلی داغ» همیشه نشانه قدرت خوب دستگاه نیست.
35 ـ رسوبزدایی مبدل
رسوبزدایی باید با:
ماده مناسب
ابزار مناسب
روش صحیح
رعایت دستورالعمل سازنده
انجام شود.
مراحل کلی
دستگاه خاموش شود.
گاز قطع شود.
آب قطع شود.
آب داخل مسیر تا حد امکان تخلیه شود.
مبدل جدا یا مسیر آن برای شستوشوی مناسب آماده شود.
ماده رسوبزدا با روش صحیح استفاده شود.
مسیر کاملاً شستوشو شود.
مبدل نصب شود.
اتصالات بررسی شوند.
نشتی آب بررسی شود.
عملکرد دستگاه بررسی شود.
اسید یا مواد رسوبزدا را بدون شناخت جنس مبدل و دستورالعمل مناسب استفاده نکن.
36 ـ نشتی آب
اگر آب از آبگرمکن خارج میشود، ابتدا محل دقیق نشتی را مشخص کن.
ممکن است نشتی از:
اتصال رزوهای
واشر
اورینگ
رگلاتور
مبدل
لوله رابط
محل اتصال شیرها
باشد.
نکته بسیار مهم
آب روی زمین الزاماً از همان نقطهای که دیده میشود نشت نکرده است.
ممکن است از قسمت بالا تر چکه کرده و روی بدنه یا قطعه دیگری حرکت کرده باشد.
پس:
محل مشاهده آب ≠ الزاماً محل شروع نشتی
37 ـ نشتی مبدل
نشتی مبدل میتواند جدی باشد.
علتهای احتمالی:
خوردگی
سوراخ شدن
فشار
رسوب شدید
فرسودگی
آسیب مکانیکی
در صورت وجود نشتی واقعی مبدل، راهحل باید مطابق نوع مبدل و دستورالعمل سازنده باشد؛ در بسیاری از موارد تعویض مبدل مطمئنتر از تعمیر غیراصولی آن است.