آشنایی با انواع هود برقی

آشنایی جامع با انواع هود برقی آشپزخانه، نصب، ساختمان، موتور، مدار و عیب‌یابی اولیه
مقدمه
هود آشپزخانه یکی از تجهیزات تهویه موضعی است که وظیفه اصلی آن جمع‌آوری و انتقال بخار، دود، چربی، بو، گرما و بخشی از ذرات حاصل از پخت‌وپز از محدوده اجاق به بیرون یا عبور دادن هوای آلوده از فیلتر و بازگرداندن آن به فضای آشپزخانه است.
از نظر فنی، هود فقط یک «هواکش» نیست.
در یک هود برقی معمولی، مجموعه‌ای از قطعات مکانیکی، الکتریکی و کنترلی در کنار یکدیگر کار می‌کنند؛ از جمله موتور و پروانه، محفظه حلزونی یا مجموعه بلوئر، فیلتر چربی، فیلتر زغالی در مدل‌های گردش مجدد، دمپر یا دریچه یک‌طرفه، کلید یا برد کنترل، سیستم روشنایی، خازن موتور در بسیاری از مدل‌ها و در مدل‌های پیشرفته‌تر، برد الکترونیکی، ترانس یا منبع تغذیه، سنسورها و نمایشگر.
نگاهی به تاریخچه هود آشپزخانه
تهویه آشپزخانه قدمتی بسیار بیشتر از هودهای برقی امروزی دارد. در آشپزخانه‌های قدیمی، دود و بخار حاصل از پخت‌وپز به کمک اجاق‌های روباز، دودکش و مسیرهای طبیعی خروج هوا از ساختمان خارج می‌شد.
با گسترش اجاق‌های سوختی و سپس اجاق‌های مدرن، نیاز به جمع‌آوری مستقیم دود و بخار در محل تولید آن بیشتر شد.
یکی از اسناد مهم تاریخی در این زمینه، ثبت اختراع Theodore R. N. Gerdes در سال ۱۹۲۶ برای «Ventilating Hood for Ranges» است.
این طرح از یک هود بالای اجاق و یک فن برای جمع‌آوری دود و بخارات استفاده می‌کرد. این اختراع در سال ۱۹۲۸ به شماره US1671524A منتشر شد.
دو سال بعد نیز طرح دیگری توسط Lloyd W. Ray برای هود اجاق ثبت شد که علاوه بر انتقال هوای داغ، به جداسازی چربی از بخارات توجه داشت. این روند نشان می‌دهد که موضوع فیلتراسیون چربی از همان سال‌های ابتدایی توسعه هودهای مکانیکی مطرح بوده است.
در دهه ۱۹۳۰ شرکت Vent-A-Hood فعالیت خود را در زمینه تهویه خانگی آغاز کرد. این شرکت در تاریخچه رسمی خود، خود را نخستین سازنده هودهای تهویه آشپزخانه خانگی معرفی می‌کند و اعلام کرده است که نخستین هودهای آن در سال ۱۹۳۳ در دالاس ساخته و به‌صورت فروش مستقیم عرضه شدند. بنابراین باید بین «اولین طرح یا اختراع ثبت‌شده» و «نخستین سازندگان تجاری هود خانگی» تفاوت قائل شد.
در دهه‌های بعد، هودها از یک محفظه فلزی ساده همراه با فن جداگانه، به دستگاه‌های یکپارچه‌ای تبدیل شدند که موتور، بلوئر، فیلتر، روشنایی و کنترل‌ها را در یک مجموعه قرار می‌دادند. یک گزارش فنی منتشرشده در ارتباط با تاریخ تهویه مسکونی نیز اشاره می‌کند که در دهه ۱۹۵۰ شکل مؤثرتری از هود خانگی پدیدار شد و بعدها با قرار گرفتن فن در خود هود، محصول یکپارچه امروزی شکل گرفت.
امروزه هودهای برقی در شکل‌های مختلفی مانند زیرکابینتی، مخفی، شومینه‌ای، مورب، جزیره‌ای و تلسکوپی ساخته می‌شوند و از نظر شیوه تخلیه نیز به دو گروه اصلی کانال‌دار و گردش مجدد یا بدون کانال تقسیم می‌شوند.

انواع هود برقی
از نظر ساختمان و محل نصب، مهم‌ترین انواع هودهای خانگی عبارت‌اند از:
هود زیرکابینتی
هود مخفی یا توکار
هود شومینه‌ای یا دیواری
هود مورب یا شیبدار
هود جزیره‌ای
هود سقفی
هود تلسکوپی یا کشویی
هود آسانسوری
هودهای ترکیبی یا طراحی‌های خاص
در بازار ایران، گروه‌های زیرکابینتی، مخفی، شومینه‌ای، مورب و جزیره‌ای از رایج‌ترین دسته‌ها هستند. برای نمونه، خانه اخوان نیز محصولات خود را در دسته‌های مخفی، مورب، شومینه‌ای و زیرکابینتی عرضه می‌کند.

۱. هود زیرکابینتی
هود زیرکابینتی یکی از قدیمی‌ترین و ساده‌ترین ساختارهای هود خانگی است.
این هود معمولاً در زیر کابینت دیواری و مستقیماً بالای اجاق نصب می‌شود.
ساختمان کلی
معمولاً شامل موارد زیر است:
بدنه فلزی
فیلتر چربی
موتور
پروانه یا بلوئر
دریچه خروج هوا
کلیدهای کنترل
سیستم روشنایی
محفظه موتور
در بعضی مدل‌ها خازن
در مدل‌های بدون کانال، فیلتر زغالی
مزیت مهم آن، ساختمان نسبتاً ساده و دسترسی آسان‌تر به بسیاری از قطعات است.
مدل‌های قدیمی‌تر زیرکابینتی معمولاً از کلیدهای مکانیکی و موتورهای تک‌سرعته یا چندسرعته استفاده می‌کردند؛ مدل‌های جدید می‌توانند دارای موتور توربو، کنترل لمسی، ریموت و برد الکترونیکی باشند.

۲. هود مخفی یا توکار
هود مخفی داخل کابینت بالای اجاق قرار می‌گیرد و بخش عمده بدنه آن از دید کاربر پنهان است.
در این مدل، قبل از نصب باید ابعاد برش کابینت، مسیر کانال، محل خروجی هوا و محل دسترسی به برق دقیقاً با نقشه همان مدل مطابقت داشته باشد.
نکته مهم برای سرویسکار
در هود مخفی، فضای داخلی کابینت ممکن است دسترسی به موتور، برد یا کانال را دشوار کند. بنابراین هنگام نصب باید پیش‌بینی دسترسی برای سرویس‌های بعدی انجام شود.
یکی از مشکلات رایج این است که هود به‌درستی نصب شده ولی مسیر کانال یا اندازه آن نامناسب است و در نتیجه، کاربر کاهش مکش را به خرابی موتور نسبت می‌دهد.

۳. هود شومینه‌ای یا دیواری
هود شومینه‌ای به دیوار نصب می‌شود و معمولاً قسمت بالایی آن به شکل دودکش تزئینی ساخته شده است.
در این ساختار، هود اصلی در پایین قرار دارد و پوشش یا دودکش عمودی در قسمت بالایی مسیر کانال را می‌پوشاند.
در بسیاری از مدل‌ها:
فیلتر در قسمت پایین قرار دارد.
موتور در مرکز یا قسمت داخلی بدنه قرار می‌گیرد.
خروجی هوا در بالای بدنه قرار دارد.
کانال از پشت یا بالای هود به مسیر تخلیه متصل می‌شود.
دودکش تزئینی فقط نقش پوشش مسیر کانال و تکمیل ظاهر دستگاه را دارد.
نمونه‌های فنی Elica برای هودهای دیواری نشان می‌دهند که مدل‌های مختلف می‌توانند فواصل نصب متفاوتی داشته باشند؛ در نمونه‌های بررسی‌شده فاصله از اجاق القایی/برقی حدود ۴۵ تا ۵۰ سانتی‌متر و فاصله از اجاق گازی حدود ۵۵ تا ۶۵ سانتی‌متر اعلام شده است. بنابراین یک عدد ثابت را نمی‌توان برای تمام هودهای شومینه‌ای تعمیم داد.

۴. هود مورب یا شیبدار
در هود مورب، صفحه جلویی نسبت به صفحه اجاق زاویه دارد.
این ساختار باعث می‌شود فضای جلوی اجاق بازتر باشد و برخورد سر کاربر با بدنه هود کاهش پیدا کند.
از نظر فنی ممکن است دارای:
موتور تک‌بلوئر
موتور دو بلوئر
فیلتر آلومینیومی
فیلتر زغالی
کلید لمسی
کلید مکانیکی
ریموت
سنسور
نمایشگر
باشد.
در این نوع هود، شکل ظاهری متفاوت است اما اصول اصلی تهویه همچنان همان جمع‌آوری هوا، عبور از فیلتر و تخلیه یا گردش مجدد است.

۵. هود جزیره‌ای
هود جزیره‌ای برای اجاقی طراحی شده است که در مرکز آشپزخانه یا روی جزیره قرار دارد و پشت آن دیوار کابینتی وجود ندارد.
بنابراین برخلاف هود دیواری، وزن دستگاه معمولاً توسط سازه متصل به سقف تحمل می‌شود.
اجزای مهم نصب هود جزیره‌ای
براکت یا سازه سقفی
پیچ و رول‌بولت متناسب با نوع سقف
بدنه هود
دودکش یا پوشش کانال
کانال خروجی
سیم برق
سیستم ارت
موتور و بلوئر
فیلتر
در هود جزیره‌ای، استحکام مکانیکی نصب اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا دستگاه مستقیماً به دیوار تکیه ندارد.

۶. هود سقفی
هود سقفی در طراحی‌های مدرن، معمولاً نزدیک سقف و بالای محدوده پخت نصب می‌شود.
این مدل با هود جزیره‌ای تفاوت دارد؛ هود جزیره‌ای معمولاً یک سازه آویزان و مشخص دارد، در حالی که هود سقفی می‌تواند تقریباً هم‌سطح سقف نصب شود.
در این مدل فاصله زیاد از سطح پخت اهمیت ویژه‌ای دارد و قدرت مکش، سطح پوشش و طراحی جریان هوا باید متناسب با فاصله نصب انتخاب شود.

۷. هود تلسکوپی یا کشویی
هود تلسکوپی معمولاً داخل کابینت نصب می‌شود و قسمت جلویی آن با کشیده شدن به سمت جلو، سطح مکش بیشتری را در اختیار قرار می‌دهد.
مزیت آن استفاده مناسب از فضای کابینت و ظاهر نسبتاً مخفی است.
در سرویس این مدل باید علاوه بر موتور و پروانه، ریل یا مکانیزم حرکتی قسمت کشویی نیز بررسی شود.

محل نصب انواع هود و فاصله از اجاق
یکی از مهم‌ترین بخش‌های نصب هود، تعیین ارتفاع صحیح آن نسبت به سطح پخت است.
ارتفاع بیش از حد می‌تواند باعث کاهش توانایی هود در جمع‌آوری دود و بخار شود و نصب بیش از اندازه نزدیک به اجاق نیز می‌تواند باعث افزایش حرارت وارده به دستگاه و ایجاد مشکل ایمنی شود.
برای نمونه، Whirlpool برای هودهای خانگی بازه‌های متداول حدود ۲۰ تا ۲۴ اینچ برای اجاق برقی و ۲۴ تا ۳۰ اینچ برای اجاق گازی را ذکر می‌کند و در عین حال تأکید دارد که دستورالعمل همان هود و اجاق باید ملاک نهایی باشد.
Bosch در یکی از دفترچه‌های نصب خود حداقل فاصله ۵۵۰ میلی‌متر برای اجاق برقی و ۶۵۰ میلی‌متر برای اجاق گازی را مشخص کرده است.
Elica نیز بسته به مدل، فواصل متفاوتی را اعلام می‌کند؛ برای نمونه در برخی مدل‌های دیواری فاصله ۵۰ سانتی‌متر از اجاق القایی/برقی و ۶۵ سانتی‌متر از اجاق گازی ذکر شده است.
نتیجه مهم برای تعمیرکار
بنابراین نباید به مشتری یا نصاب یک عدد ثابت مانند «همه هودها باید دقیقاً ۶۰ سانتی‌متر باشند» گفت.
ترتیب اولویت به این صورت است:
دفترچه نصب مدل → الزامات سازنده اجاق → مقررات محل نصب → مقادیر عمومی رایج

عرض هود نسبت به اجاق
یکی دیگر از عوامل مؤثر بر عملکرد هود، عرض آن است.
به‌طور معمول، عرض هود نباید از عرض سطح پخت کمتر باشد.
Whirlpool توصیه می‌کند عرض هود حداقل برابر با عرض سطح پخت باشد و در شرایط مناسب می‌توان هودی حدود ۱۵ سانتی‌متر عریض‌تر از سطح پخت انتخاب کرد.
بنابراین برای اجاق ۶۰ سانتی‌متری، هود ۶۰ سانتی‌متری حداقل تطابق معمول را دارد؛ اما بسته به طراحی آشپزخانه و مدل دستگاه، هود بزرگ‌تر نیز می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.

مسیر کانال خروج هوا
در مدل‌های کانال‌دار، کیفیت مسیر خروج هوا مستقیماً روی مکش و صدای هود اثر دارد.
اصول کلی:
مسیر تا حد امکان کوتاه باشد.
تعداد زانوها کم باشد.
از تغییر مسیرهای تند پرهیز شود.
قطر کانال مطابق مشخصات سازنده باشد.
سطح داخلی کانال تا حد امکان صاف باشد.
خروجی هوا مسیر مناسب و بدون انسداد داشته باشد.
Bosch در یکی از راهنماهای نصب خود قطر داخلی ۱۵۰ میلی‌متر را برای مدل مربوطه توصیه کرده و تصریح می‌کند که کانال‌های طولانی، زبر، دارای زانوی زیاد یا قطر کوچک می‌توانند باعث کاهش مکش و افزایش صدا شوند.
بنابراین استفاده از کانال باریک‌تر صرفاً برای جا شدن در فضای کابینت، می‌تواند عملکرد موتور را تحت تأثیر قرار دهد.

هود کانال‌دار و هود گردش مجدد
هود کانال‌دار
در این سیستم، هوا پس از ورود به هود و عبور از فیلتر چربی، از طریق کانال به خارج ساختمان هدایت می‌شود.
مزیت اصلی این روش، خارج کردن واقعی هوای آلوده از آشپزخانه است.
هود گردش مجدد
در این روش امکان خروج هوا به بیرون وجود ندارد یا از آن استفاده نمی‌شود.
هوا پس از عبور از فیلتر چربی و معمولاً فیلتر زغالی، دوباره به آشپزخانه بازگردانده می‌شود.
Whirlpool برای سیستم‌های گردش مجدد استفاده از فیلتر زغالی را مشخص کرده و در راهنمای خود نیز بر تعویض دوره‌ای این فیلتر تأکید دارد.
نکته مهم:
فیلتر زغالی جایگزین کانال خروجی واقعی نیست.
فیلتر زغالی برای کاهش بو و بخشی از آلاینده‌ها کاربرد دارد، اما هوای گرم و رطوبت تولیدشده هنگام پخت همچنان در محیط باقی می‌ماند.

آشنایی با انواع هودهای برقی
از نظر موتور می‌توان هودهای خانگی را به شکل‌های مختلفی دید:
هود تک‌موتوره
یک موتور، یک مجموعه بلوئر یا پروانه را به حرکت درمی‌آورد.
ساختار آن ساده‌تر است و در بسیاری از هودهای خانگی رایج است.
هود دوموتوره
دو موتور در یک دستگاه به‌کار رفته یا مجموعه مکش به دو واحد موتور/بلوئر تقسیم شده است.
در بعضی طراحی‌ها هر موتور یک طرف محفظه مکش را تغذیه می‌کند.
وجود دو موتور الزاماً به معنای دو برابر شدن مکش نیست؛ طراحی پروانه، فشار استاتیکی، کانال، فیلتر و کنترل موتور نیز اهمیت دارد.
هود با موتور AC
در بسیاری از هودهای معمولی از موتورهای AC استفاده می‌شود.
در این موتورها ممکن است برای راه‌اندازی یا ایجاد شیفت فاز از خازن استفاده شود.
هود با موتور EC یا موتورهای الکترونیکی
در برخی مدل‌های جدیدتر از موتورهای کم‌مصرف‌تر و کنترل الکترونیکی استفاده می‌شود.
در این دستگاه‌ها مدار کنترل موتور ممکن است پیچیده‌تر باشد و تعمیر آن نیازمند بررسی برد و مدار مخصوص همان مدل است.

مراحل نصب هود برقی یک موتوره
مرحله اول: بررسی محل
قبل از باز کردن جعبه دستگاه باید موارد زیر بررسی شود:
عرض اجاق
عرض هود
ارتفاع محل نصب
جنس دیوار
جنس کابینت
محل عبور کانال
محل خروجی کانال
محل برق
وضعیت ارت
امکان باز و بسته شدن فیلتر
امکان دسترسی به موتور و قطعات برای سرویس

مرحله دوم: تعیین محور مرکزی
مرکز هود باید با مرکز سطح پخت تا حد امکان هم‌راستا باشد.
اگر هود نسبت به اجاق جابه‌جا نصب شود، بخارات تولیدشده در یک سمت ممکن است به‌خوبی وارد ناحیه مکش نشوند.

مرحله سوم: علامت‌گذاری
با استفاده از شابلون یا نقشه نصب خود دستگاه:
خط مرکزی مشخص می‌شود.
محل سوراخ‌های نصب مشخص می‌شود.
محل عبور کانال مشخص می‌شود.
محل کابل یا پریز مشخص می‌شود.
در هودهای شومینه‌ای، محل نصب براکت دودکش نیز باید دقیقاً مطابق شابلون باشد.

مرحله چهارم: نصب بدنه
بسته به نوع هود:
هود زیرکابینتی به کابینت یا دیوار متصل می‌شود.
هود شومینه‌ای به دیوار متصل می‌شود.
هود مورب معمولاً با براکت یا پیچ‌های مخصوص نصب می‌شود.
هود جزیره‌ای به سازه سقف متصل می‌شود.
هود مخفی داخل کابینت قرار می‌گیرد.
پیچ و رول‌پلاک باید با جنس دیوار و وزن دستگاه سازگار باشد.
برای هود جزیره‌ای، استفاده از اتصال مناسب به سازه اصلی سقف اهمیت ویژه‌ای دارد.

استفاده از رابط پلاستیکی جهت اتصال کانال
در بسیاری از هودها، محل خروجی هوا به وسیله یک رابط، فلنج یا تبدیل کانال به مسیر تخلیه متصل می‌شود.
در بعضی مدل‌ها این رابط از پلاستیک مقاوم ساخته شده و ممکن است همراه با دمپر یک‌طرفه باشد.
وظایف این قطعه می‌تواند شامل:
ایجاد اتصال بین خروجی هود و کانال
ایجاد تبدیل قطر
نصب دمپر
جلوگیری از برگشت هوا
کاهش نشتی در محل اتصال
باشد.
نکته مهم
رابط پلاستیکی نباید باعث کاهش غیرضروری قطر مسیر خروجی شود.
اگر خروجی هود ۱۵۰ میلی‌متر طراحی شده است، استفاده از تبدیل بسیار کوچک‌تر می‌تواند افت فشار ایجاد کند.
همچنین اتصال باید کاملاً آب‌بندی شود.
در بعضی مدل‌ها دمپر به‌صورت جداگانه یا یکپارچه در خروجی قرار می‌گیرد. مستندات فنی Broan و Bosch نیز وجود قطعاتی مانند damper flap و duct connector را در ساختار هود نشان می‌دهند.

مرحله پنجم: اتصال برق
هود یک وسیله برقی است و مدار آن باید مطابق مشخصات پلاک دستگاه و دفترچه نصب اجرا شود.
ساختار ساده یک هود معمولی را می‌توان به شکل زیر در نظر گرفت:
برق ورودی → حفاظت/ترمینال → کلید یا برد کنترل → موتور
و برای روشنایی:
برق ورودی → کلید یا برد کنترل → مدار روشنایی
در مدل‌های دارای برد:
برق ورودی → فیوز/حفاظت → برد کنترل → موتور + روشنایی + نمایشگر + سایر مصرف‌کننده‌ها
در برخی مدل‌ها نیز خازن موتور در مدار موتور قرار می‌گیرد.
هشدار مهم برای سرویسکار
رنگ سیم‌ها و ترتیب ترمینال‌ها بین برندها و مدل‌ها یکسان نیست.
بنابراین نباید یک نقشه سیم‌کشی عمومی را بدون مقایسه با نقشه همان دستگاه اجرا کرد.
در یک نمونه هود Broan، مجموعه قطعات شامل موتور، خازن موتور، برد کنترل، جعبه برق و سیستم روشنایی است؛ در یک مدل دیگر نیز GE از موتور، خازن موتور، برد کنترل، ترانس و میکروسوئیچ فیلتر استفاده کرده است.

مدار الکتریکی هود برقی
یک مدار ساده هود مکانیکی می‌تواند از اجزای زیر تشکیل شود:
برق شهر
│
├──حفاظت/فیوز
│
├──کلید اصلی
│
├──انتخاب سرعت
│ │
│ └──موتور
│ │
│ └── خازن در مدل‌های دارای خازن
│
└──مدار روشنایی
│
└── لامپ LED / SMD / سایر منابع نور
در هودهای الکترونیکی، ساختار معمولاً به شکل زیر پیچیده‌تر می‌شود:
برق ورودی
│
▼
مدار تغذیه / حفاظت
│
▼
برد کنترل
┌──┼───────────┐
│ │ │
▼ ▼ ▼
موتور روشنایی نمایشگر
│
▼
خازن / درایور / مدار کنترل موتور
این نمودار یک نمایش آموزشی است و جایگزین نقشه سیم‌کشی کارخانه‌ای نیست.

آشنایی با ساختمان و نقشه‌های انفجاری هود
نقشه انفجاری یا Exploded View نقشه‌ای است که قطعات دستگاه را به‌صورت جدا از یکدیگر نشان می‌دهد تا محل قرارگیری و ترتیب مونتاژ مشخص شود.
در یک هود معمولی، نقشه انفجاری می‌تواند قطعات زیر را نشان دهد:
بدنه اصلی
فیلتر چربی
نگهدارنده فیلتر
موتور
پروانه یا بلوئر
محفظه بلوئر
پایه موتور
خازن
برد کنترل
جعبه برق
سیم‌ها و ترمینال‌ها
دمپر
رابط کانال
کلیدها
قاب کلید
چراغ
قاب چراغ
دودکش تزئینی
براکت دودکش
پیچ‌ها و اتصالات
یک نمونه نقشه قطعات Broan، موتور، چرخ پروانه، فیلتر آلومینیومی، دمپر، کلید موتور، کلید روشنایی و اتصالات برق را به‌صورت جداگانه مشخص می‌کند.
در مدل‌های پیشرفته‌تر ممکن است برد کنترل، ترانس، میکروسوئیچ فیلتر و مجموعه‌های الکترونیکی نیز در نقشه انفجاری دیده شوند.

آشنایی با ساختمان و اجزای هود دو موتوره
در یک هود دوموتوره، مجموعه مکش ممکن است شامل دو موتور و دو پروانه یا دو بلوئر باشد.
یک نمونه هود دوموتوره Cosmo، برای مجموعه بلوئر اجزایی مانند محفظه هوا، دو بخش squirrel cage، قفل‌ها، موتور چپ و موتور راست و محافظ ایمنی را نشان می‌دهد.
اجزای اصلی
موتور اول
موتور دوم
پروانه یا بلوئر اول
پروانه یا بلوئر دوم
محفظه هوا
پایه موتور
خازن یا خازن‌های مربوط به موتور
برد کنترل
کلید یا پنل کنترل
فیلترها
بدنه
کانال خروجی
نکته سرویس
اگر هود دوموتوره ضعیف شده است، نباید بلافاصله هر دو موتور را معیوب فرض کرد.
باید بررسی شود:
هر دو موتور روشن می‌شوند؟
سرعت هر دو مشابه است؟
یکی از پروانه‌ها گیر نکرده؟
فیلترها مسدود نیستند؟
خازن مربوط به موتور سالم است؟
کانال خروجی گرفتگی ندارد؟
ولتاژ ورودی مناسب است؟
برد کنترل فرمان درست می‌دهد؟

آشنایی با ساختمان داخلی موتور هود برقی
موتور یکی از مهم‌ترین اجزای هود است.
ساختمان موتور بسته به مدل متفاوت است، اما در بسیاری از موتورهای مورد استفاده در هودهای خانگی می‌توان بخش‌هایی مانند موارد زیر را مشاهده کرد:
استاتور
روتور
سیم‌پیچ
شفت
یاتاقان یا بوش
پوسته موتور
ترمینال‌های برق
خازن در موتورهای دارای خازن
پایه نصب
پروانه یا اتصال به بلوئر
در بسیاری از هودها، موتور مستقیماً وظیفه جابه‌جایی حجم هوا را انجام نمی‌دهد؛ بلکه موتور، پروانه یا بلوئر را می‌چرخاند و مجموعه بلوئر است که جریان هوا ایجاد می‌کند.
به همین دلیل هنگام سرویس نباید «موتور» و «پروانه» را یک قطعه فرض کرد.
در مستندات سرویس GE، موتور، مجموعه بلوئر و خازن موتور به‌عنوان اجزای جداگانه شناسایی شده‌اند.

پروانه و بلوئر هود
دو ساختار رایج در هودها شامل:
پروانه محوری
هوا تقریباً در امتداد محور چرخش حرکت می‌کند.
بلوئر گریز از مرکز
هوا وارد مرکز مجموعه چرخان شده و به وسیله پره‌ها به سمت بیرون رانده می‌شود.
در بسیاری از هودهای خانگی، ساختار بلوئر گریز از مرکز به‌کار می‌رود.
در هودهای دوموتوره، ممکن است از دو مجموعه squirrel cage یا پروانه قفس سنجابی استفاده شود. نمونه فنی Cosmo نیز چنین ساختاری را نشان می‌دهد.

آشنایی با انواع فیلتر هود
فیلتر آلومینیومی
فیلترهای چندلایه آلومینیومی یکی از رایج‌ترین فیلترهای هود هستند.
وظیفه اصلی آن‌ها جمع‌آوری چربی و ذرات معلق چرب قبل از ورود هوا به مجموعه موتور و کانال است.
این فیلترها معمولاً قابلیت شست‌وشو دارند؛ البته روش شست‌وشوی دقیق باید طبق دستورالعمل سازنده انجام شود.
Whirlpool نیز برای فیلتر فلزی، شست‌وشو با آب گرم و شوینده یا در مدل‌های سازگار، شست‌وشو در ماشین ظرفشویی را ذکر کرده است.
فیلتر بافل
در برخی هودها از فیلترهای بافل فلزی استفاده می‌شود.
این فیلترها با تغییر مسیر جریان هوا به جدا شدن چربی کمک می‌کنند.
فیلتر زغالی
در هودهای گردش مجدد استفاده می‌شود.
هدف اصلی آن جذب بو و بخشی از آلاینده‌های موجود در هواست.
فیلتر زغالی معمولی معمولاً قابل شست‌وشو نیست و باید مطابق برنامه سازنده تعویض شود. Whirlpool برای نمونه، عمر حدود شش ماه را برای برخی فیلترهای زغالی خود در شرایط مصرف معمول ذکر کرده است؛ این مقدار برای همه مدل‌ها یکسان نیست.

آشنایی با انواع دکمه و کلید هود
هودها از نظر کنترل می‌توانند به چند گروه تقسیم شوند.
کلید مکانیکی
در مدل‌های ساده از کلیدهای فشاری یا کشویی استفاده می‌شود.
ممکن است کلیدهای جداگانه برای:
سرعت کم
سرعت متوسط
سرعت زیاد
روشنایی
وجود داشته باشد.
یک نمونه از قطعات سرویس Broan، کلید دو سرعته موتور و کلید جداگانه چراغ را نشان می‌دهد.

کلید فشاری
با فشار دادن کلید، یک وضعیت مکانیکی یا الکتریکی تغییر می‌کند.
این ساختار در هودهای قدیمی و اقتصادی رایج است.

کلید لمسی
در مدل‌های جدیدتر، کاربر با لمس پنل فرمان می‌دهد.
در این مدل‌ها معمولاً یک برد الکترونیکی فرمان‌ها را پردازش می‌کند.
خرابی پنل لمسی لزوماً به معنی خرابی موتور نیست.

کلید یا کنترل الکترونیکی
در این مدل‌ها:
فرمان کاربر → برد کنترل → مدار قدرت → موتور
انجام می‌شود.
بنابراین در عیب‌یابی باید علاوه بر موتور، برد، تغذیه برد و مسیر فرمان نیز بررسی شود.

ریموت کنترل
برخی هودها دارای کنترل از راه دور هستند.
در این دستگاه‌ها گیرنده ریموت و مدار کنترل نیز به مجموعه اضافه می‌شود.

آشنایی با سیستم روشنایی هود
هودهای قدیمی ممکن است از لامپ‌های معمولی یا هالوژن استفاده کنند.
مدل‌های جدیدتر بیشتر از:
LED
SMD LED
ماژول LED
استفاده می‌کنند.
در برخی هودها لامپ مستقیماً با ولتاژ برق شهر کار نمی‌کند و یک ترانس یا درایور بین منبع برق و چراغ قرار دارد.
در یک نمونه سرویس GE، ترانس وظیفه تأمین ۱۲ ولت AC برای چراغ‌ها و بخش کنترل را دارد.
بنابراین هنگام خرابی چراغ باید ابتدا مشخص شود که چراغ دستگاه:
مستقیم
کم‌ولتاژ
دارای ترانس
یا دارای درایور LED
است.

آشنایی با اجزای هود برقی طرح شومینه
هود شومینه‌ای را می‌توان به چند مجموعه اصلی تقسیم کرد.
۱. بدنه اصلی
تمام اجزای داخلی روی این بخش قرار می‌گیرند.
۲. پنل مکش
قسمتی که هوا و بخارات آشپزی وارد آن می‌شوند.
۳. فیلتر
در قسمت زیرین پنل مکش قرار دارد.
۴. موتور
در قسمت داخلی هود نصب می‌شود.
۵. بلوئر
وظیفه ایجاد جریان هوا را دارد.
۶. خروجی هوا
هوای مکش‌شده از این قسمت وارد کانال می‌شود.
۷. رابط کانال
اتصال بین هود و کانال خروجی را برقرار می‌کند.
۸. دمپر
در مدل‌های دارای دمپر، از برگشت جریان هوا جلوگیری می‌کند.
۹. برد یا کلید کنترل
فرمان موتور و روشنایی را کنترل می‌کند.
۱۰. سیستم روشنایی
برای روشن کردن سطح پخت استفاده می‌شود.
۱۱. دودکش تزئینی
مسیر کانال و سیم‌کشی را پوشش می‌دهد و معمولاً نقش اصلی در ایجاد مکش ندارد.
۱۲. براکت نصب
دودکش یا بدنه را به دیوار متصل می‌کند.
در نقشه‌های قطعات هودهای شومینه‌ای Broan نیز قطعاتی مانند دودکش بالا و پایین، براکت دودکش، موتور، بلوئر، خازن، برد کنترل، دمپر، فیلتر و مجموعه برق به‌صورت مجزا مشخص شده‌اند.

نقش دمپر در هود
دمپر یا دریچه یک‌طرفه قطعه‌ای است که اجازه می‌دهد هوا در جهت خروج حرکت کند و در شرایط مناسب مانع برگشت هوا شود.
خرابی یا گیر کردن دمپر می‌تواند باعث:
کاهش مکش
افزایش صدا
برگشت بو
برگشت هوای سرد یا گرم
ایجاد صدای تق‌تق
شود.
اما صدای دمپر همیشه نشانه خرابی نیست؛ جریان هوای شدید یا باد خارجی نیز می‌تواند باعث حرکت آن شود.

ارتباط موتور، فیلتر و کانال با عملکرد هود
توان مکش واقعی هود نتیجه عملکرد یک مجموعه است، نه فقط قدرت موتور.
به‌صورت ساده:
موتور → بلوئر → جریان هوا → فیلتر → کانال → خروجی
اگر فیلتر گرفته باشد، مقاومت مسیر افزایش پیدا می‌کند.
اگر کانال بیش از حد باریک باشد، مقاومت افزایش پیدا می‌کند.
اگر تعداد زانوها زیاد باشد، افت فشار افزایش پیدا می‌کند.
اگر دمپر گیر کرده باشد، مسیر خروج محدود می‌شود.
اگر پروانه چرب یا آسیب‌دیده باشد، عملکرد بلوئر کاهش پیدا می‌کند.
اگر موتور یا خازن مشکل داشته باشد، سرعت چرخش کاهش پیدا می‌کند.
به همین دلیل هنگام کاهش مکش، تعویض موتور اولین اقدام نیست.

نکات مهم سرویسکار هنگام باز کردن هود
قبل از هرگونه باز کردن:
هود را خاموش کنید.
برق دستگاه را از منبع اصلی قطع کنید.
در مدل‌های دوشاخه‌دار، دوشاخه را جدا کنید.
در مدل‌های اتصال مستقیم، مدار مربوطه را از تابلو قطع کنید.
با ابزار اندازه‌گیری مناسب، نبود ولتاژ را بررسی کنید.
صبر کنید چراغ‌ها و قطعات داغ خنک شوند.
فیلترها را خارج کنید.
سپس سراغ قاب و مجموعه داخلی بروید.
در مستندات سرویس GE نیز هنگام جداسازی موتور و قطعات داخلی، قطع منبع برق و اطمینان از اتصال صحیح سیم‌های برق و ارت در زمان مونتاژ مجدد مورد تأکید قرار گرفته است.

ترتیب منطقی بررسی یک هود که مکش ضعیفی دارد
یک سرویسکار بهتر است عیب‌یابی را از ساده‌ترین موارد شروع کند:
مرحله ۱
بررسی فیلتر.
مرحله ۲
بررسی گرفتگی ورودی هوا.
مرحله ۳
بررسی پروانه یا بلوئر.
مرحله ۴
بررسی مسیر کانال.
مرحله ۵
بررسی دمپر.
مرحله ۶
بررسی سرعت موتور.
مرحله ۷
بررسی خازن در مدل‌های دارای خازن.
مرحله ۸
بررسی ولتاژ و مدار تغذیه.
مرحله ۹
بررسی کلید یا برد کنترل.
مرحله ۱۰
بررسی خود موتور و مجموعه بلوئر.
این ترتیب از تعویض بی‌دلیل قطعات گران‌قیمت جلوگیری می‌کند.

مشکلات رایج موتور هود
موتور روشن نمی‌شود
علل احتمالی:
قطع برق
خرابی کلید
خرابی برد
قطع سیم
خرابی ترمینال
خرابی خازن
گیرپاژ موتور
خرابی سیم‌پیچ موتور
موتور صدا می‌دهد ولی نمی‌چرخد
موارد قابل بررسی:
خازن
گیرکردن پروانه
یاتاقان یا بوش
جسم خارجی
مشکل سیم‌پیچ
موتور کار می‌کند ولی مکش کم است
ابتدا:
فیلتر
پروانه
کانال
دمپر
خروجی هوا
بررسی شود.
موتور بیش از حد صدا می‌دهد
موارد قابل بررسی:
عدم بالانس پروانه
تجمع چربی
شل شدن پیچ‌های موتور
خرابی بوش یا یاتاقان
برخورد پروانه با محفظه
کانال نامناسب
دمپر
لرزش بدنه

چرا هود با وجود موتور سالم مکش کمی دارد؟
این یکی از مهم‌ترین نکات آموزشی برای سرویسکار است.
ممکن است موتور کاملاً سالم باشد ولی هود عملکرد ضعیفی داشته باشد.
علت می‌تواند:
فیلتر مسدود + کانال باریک + زانوی زیاد + دمپر معیوب + خروجی نامناسب
باشد.
Bosch صراحتاً اشاره می‌کند که کانال طولانی، سطح داخلی زبر، قطر کوچک و تعداد زیاد خم‌ها می‌تواند باعث کاهش عملکرد مکش و افزایش صدا شود.
بنابراین تست موتور به‌تنهایی معیار کافی برای تشخیص عملکرد کل هود نیست.

سرویس و نگهداری فیلتر
فیلتر چربی باید به‌صورت دوره‌ای تمیز شود.
فیلتر آلوده باعث می‌شود:
جریان هوا محدود شود.
چربی به داخل مجموعه بلوئر برسد.
پروانه آلوده شود.
وزن پروانه افزایش پیدا کند.
لرزش ایجاد شود.
بوی نامطبوع افزایش یابد.
فشار بیشتری به مجموعه تهویه وارد شود.
Whirlpool نیز تمیز کردن منظم فیلتر فلزی را بخشی از نگهداری هود می‌داند.

نکته مهم درباره تمیز کردن موتور
موتور، برد، ترانس و سایر قطعات الکتریکی نباید با آب شسته شوند.
در راهنمای یکی از هودهای Cosmo نیز به‌صراحت تأکید شده است که موتور و اجزای الکتریکی نباید با آب یا مایعات تمیز شوند.
برای تمیز کردن قسمت داخلی باید ابتدا برق قطع شود و روش تمیزکاری مطابق جنس قطعه و دستورالعمل سازنده انتخاب شود.

تفاوت صدای طبیعی و صدای غیرطبیعی هود
هر هودی هنگام کار مقداری صدا تولید می‌کند.
صدای طبیعی معمولاً شامل:
صدای چرخش موتور
صدای عبور هوا
صدای جریان در کانال
است.
اما صداهای زیر نیازمند بررسی هستند:
تق‌تق
ساییدگی
لرزش شدید
ضربه متناوب
صدای وزوز غیرعادی
صدای موتور بدون چرخش صحیح پروانه
برای تشخیص صحیح باید مشخص شود صدا از موتور، پروانه، بدنه، کانال یا دمپر تولید می‌شود.

نکات مهم نصب برای جلوگیری از مشکلات آینده
یک نصب صحیح فقط به «محکم کردن هود روی دیوار» محدود نمی‌شود.
نصاب باید به موارد زیر توجه کند:
ارتفاع صحیح از اجاق
هم‌محوری با اجاق
استحکام سازه
مسیر مناسب کانال
قطر مناسب کانال
آب‌بندی اتصالات
عملکرد صحیح دمپر
مسیر مناسب کابل
اتصال ارت
دسترسی برای سرویس
امکان خارج کردن فیلتر
عدم تماس کابل با قسمت‌های داغ
عدم ایجاد فشار مکانیکی روی بدنه

جمع‌بندی فنی ساختمان هود
اگر بخواهیم یک هود برقی را از بیرون به داخل بشناسیم، ترتیب کلی آن به این صورت است:
بدنه → فیلتر → محفظه مکش → بلوئر → موتور → خروجی → رابط → کانال
و در بخش الکتریکی:
برق ورودی → حفاظت → کلید/برد → موتور
همراه با:
مدار روشنایی
و در مدل‌های پیشرفته:
برد کنترل + نمایشگر + سنسورها + درایور/ترانس + کنترل موتور
به همین دلیل برای تعمیر هود، شناخت هم‌زمان مکانیک، تهویه و برق ضروری است.

نکته نهایی برای سرویسکار
مهم‌ترین اصل در تعمیر هود این است که هر هود را بر اساس مدل و نقشه خودش بررسی کنید.
ممکن است دو هود از نظر ظاهری کاملاً مشابه باشند، اما یکی موتور AC با خازن داشته باشد، دیگری موتور متفاوت؛ یکی کلید مکانیکی داشته باشد و دیگری برد الکترونیکی؛ یکی کانال ۱۲۰ میلی‌متری داشته باشد و دیگری ۱۵۰ میلی‌متری؛ یا فاصله نصب مجاز آن‌ها با یکدیگر تفاوت داشته باشد.
بنابراین:
ظاهر مشابه ≠ مدار و قطعات مشابه
و:
قدرت موتور ≠ عملکرد واقعی هود
عملکرد واقعی زمانی حاصل می‌شود که موتور، بلوئر، فیلتر، مسیر کانال، دمپر، بدنه و سیستم کنترل همگی متناسب و سالم باشند.
برای آموزش تخصصی تعمیر و سرویس لوازم خانگی و سیستم‌های تهویه مطبوع، شناخت ساختار واقعی قطعات و مطالعه نقشه سرویس همان مدل، پایه اصلی عیب‌یابی اصولی است.