راهنمای خرید کولر گازی؛ بررسی انواع، ظرفیت، کمپرسور و اینورتر

معرفی و راهنمای خرید کولر گازی
خرید کولر گازی فقط به انتخاب یک برند یا تعیین ظرفیت بر اساس متراژ محدود نمی‌شود. شرایط آب‌وهوایی، میزان تابش خورشید، ارتفاع سقف، تعداد افراد، وسایل تولیدکننده گرما، نوع کمپرسور، کلاس آب‌وهوایی، اینورتر، مصرف برق، نوع نصب و خدمات پس از فروش همگی در انتخاب دستگاه مناسب تأثیر دارند.
کولرهای گازی موجود در بازار ایران در انواع مختلفی مانند پنجره‌ای، اسپلیت دیواری، پرتابل، ایستاده، سقفی، کاستی، سقفی زمینی و کانالی یا داکت‌اسپلیت عرضه می‌شوند. هر کدام برای شرایط خاصی طراحی شده‌اند و انتخاب نوع نامناسب می‌تواند باعث افزایش هزینه خرید، مصرف برق یا کاهش کیفیت سرمایش شود.
انواع کولر گازی
کولر گازی پنجره‌ای
کولر پنجره‌ای یک دستگاه یکپارچه است که بخش‌های اصلی مدار تبرید در یک بدنه قرار گرفته‌اند. قسمت داخلی دستگاه به سمت اتاق و بخش کندانسور به سمت فضای بیرون قرار می‌گیرد.
این نوع کولر برای اتاق‌های کوچک، ساختمان‌های اجاره‌ای و مکان‌هایی که امکان نصب یونیت خارجی اسپلیت وجود ندارد کاربرد دارد.
از مزایای آن می‌توان به ساختار ساده‌تر و نصب نسبتاً آسان اشاره کرد. در مقابل، صدای آن معمولاً بیشتر از اسپلیت دیواری است و بخشی از پنجره را اشغال می‌کند.
اسپلیت دیواری
اسپلیت دیواری رایج‌ترین نوع کولر گازی خانگی است و از دو قسمت اصلی شامل یونیت داخلی و یونیت خارجی تشکیل می‌شود.
یونیت داخلی در داخل ساختمان نصب می‌شود و وظیفه گردش و تبادل حرارت هوای اتاق را بر عهده دارد. یونیت خارجی شامل کمپرسور، کندانسور و فن خارجی است.
اسپلیت دیواری برای اتاق خواب، پذیرایی، دفاتر، فروشگاه‌ها و بسیاری از واحدهای مسکونی و اداری مناسب است.
کولر گازی متحرک یا پرتابل
کولر پرتابل یک دستگاه قابل جابه‌جایی است که داخل محیط قرار می‌گیرد و گرمای استخراج‌شده را از طریق لوله خروجی به بیرون منتقل می‌کند.
این مدل برای خانه‌های استیجاری، اتاق‌هایی که امکان نصب یونیت خارجی ندارند و استفاده‌های موقت مناسب است.
پرتابل بودن به معنی بی‌نیازی از خروج هوای گرم نیست. برای عملکرد صحیح، هوای گرم دستگاه باید به فضای بیرون هدایت شود.
کولر گازی ایستاده
کولرهای گازی ایستاده معمولاً ظرفیت بیشتری نسبت به اسپلیت‌های دیواری دارند و برای سالن‌ها، فروشگاه‌ها، رستوران‌ها، مساجد، تالارها و فضاهای تجاری بزرگ‌تر استفاده می‌شوند.
انتخاب ظرفیت این دستگاه‌ها باید بر اساس بار سرمایشی واقعی محیط انجام شود.
اسپلیت سقفی و کاستی
در اسپلیت‌های سقفی و کاستی، یونیت داخلی در سقف یا سقف کاذب نصب می‌شود. در مدل‌های کاستی، هوا می‌تواند از یک یا چند جهت به محیط پرتاب شود.
این مدل‌ها برای دفاتر، فروشگاه‌ها، رستوران‌ها، سالن‌ها و ساختمان‌هایی که سقف کاذب دارند کاربرد زیادی دارند.
اسپلیت سقفی زمینی
این نوع دستگاه امکان نصب در قسمت پایین دیوار یا موقعیت مناسب سقفی را فراهم می‌کند و برای فضاهای تجاری و سالن‌هایی که امکان استفاده از اسپلیت دیواری مناسب نیستند کاربرد دارد.
کولر کانالی یا داکت‌اسپلیت
داکت‌اسپلیت از یک یونیت داخلی کانالی و یک یونیت خارجی تشکیل می‌شود و هوای سرد یا گرم را از طریق کانال به نقاط مختلف ساختمان منتقل می‌کند.
این سیستم برای ساختمان‌های بزرگ‌تر، واحدهای مسکونی چنداتاقه، دفاتر و پروژه‌هایی که از ابتدا برای کانال‌کشی طراحی شده‌اند مناسب است.
عوامل مهم هنگام خرید کولر گازی
شرایط آب‌وهوایی
یکی از مهم‌ترین عوامل انتخاب کولر گازی، آب‌وهوای محل نصب است.
مدل‌های T1 بیشتر برای شرایط معتدل طراحی شده‌اند، در حالی که مدل‌های T3 برای شرایط گرم‌تر و تروپیکال مناسب هستند.
برای شهرهای بسیار گرم باید مشخصات فنی واقعی دستگاه و محدوده دمای کاری آن بررسی شود و صرفاً به عبارت T3 روی تبلیغات اکتفا نشود.
متراژ و حجم محیط
متراژ اولین اطلاعات لازم برای تخمین ظرفیت است، اما تنها معیار نیست.
ارتفاع سقف، تعداد پنجره‌ها، جهت تابش، طبقه ساختمان، کیفیت عایق، تعداد افراد و تجهیزات گرمازا می‌توانند ظرفیت موردنیاز را تغییر دهند.
طبقه و تابش خورشید
اتاقی در طبقه آخر که سقف آن مستقیماً در معرض تابش خورشید قرار دارد، نسبت به اتاقی مشابه در طبقه میانی می‌تواند بار حرارتی بیشتری داشته باشد.
پنجره‌های بزرگ و تابش مستقیم خورشید، به‌خصوص از سمت شرق و غرب، نیز می‌توانند نیاز سرمایشی را افزایش دهند.
وسایل تولیدکننده گرما
کامپیوتر، تلویزیون، تجهیزات شبکه، پرینتر، روشنایی، اجاق، فر، تجهیزات آشپزخانه و سایر وسایل برقی گرما تولید می‌کنند.
در دفاتر، فروشگاه‌ها، آشپزخانه‌ها و محیط‌های تجاری، این موضوع اهمیت بیشتری دارد.
انتخاب ظرفیت BTU
BTU/h واحد بیان ظرفیت سرمایشی یا گرمایشی دستگاه است.
ظرفیت‌های ۹۰۰۰، ۱۲۰۰۰، ۱۸۰۰۰، ۲۴۰۰۰، ۳۰ هزار، ۳۶ هزار، ۴۸ هزار و ۶۰ هزار BTU از ظرفیت‌های رایج بازار هستند.
انتخاب ظرفیت باید بر اساس متراژ، اقلیم، ارتفاع سقف، میزان تابش، تعداد افراد، عایق‌کاری و وسایل تولیدکننده گرما انجام شود.
به همین دلیل نمی‌توان گفت یک ظرفیت مشخص برای تمام اتاق‌های یک متراژ خاص مناسب است.
اگر ظرفیت دستگاه بیش از نیاز باشد، ممکن است دستگاه زودتر به دمای تنظیم‌شده برسد و چرخه‌های کاری نامناسبی ایجاد شود. اگر ظرفیت کمتر از نیاز باشد، دستگاه برای رسیدن به دمای مطلوب مدت بیشتری تحت بار کار خواهد کرد.
کمپرسور کولر گازی
کمپرسور مهم‌ترین بخش مدار تبرید است و مبرد را در مدار به گردش درمی‌آورد.
سه نوع کمپرسور رایج در بازار شامل روتاری، پیستونی و اسکرال هستند.
کمپرسور روتاری
کمپرسور روتاری در بسیاری از کولرهای گازی خانگی استفاده می‌شود و به دلیل ابعاد مناسب، صدای نسبتاً کم و راندمان مناسب، کاربرد گسترده‌ای دارد.
کمپرسور پیستونی
کمپرسور پیستونی با حرکت رفت‌وبرگشتی پیستون عمل فشرده‌سازی را انجام می‌دهد و در برخی مدل‌های مناسب مناطق گرم بازار دیده می‌شود.
کمپرسور اسکرال
کمپرسور اسکرال در ظرفیت‌های بالاتر و برخی سیستم‌های سنگین‌تر کاربرد دارد و در مدل‌های داکت‌اسپلیت و ظرفیت‌های بزرگ نیز دیده می‌شود.
کولر گازی اینورتر
در کولرهای دورثابت، کمپرسور برای رسیدن به دمای موردنظر روشن و پس از رسیدن به شرایط مناسب خاموش می‌شود.
در کولرهای اینورتر، سرعت کمپرسور قابل تغییر است و سیستم می‌تواند ظرفیت تولید سرمایش را با نیاز واقعی محیط تطبیق دهد.
از مزایای این فناوری می‌توان به کنترل یکنواخت‌تر دما، کاهش دفعات استارت و امکان کاهش مصرف برق در شرایط کاری مناسب اشاره کرد.
با این حال، اینورتر به تنهایی معیار کافی برای خرید نیست و باید ظرفیت، کلاس آب‌وهوایی، راندمان، کیفیت نصب و شرایط برق ساختمان نیز بررسی شود.
مقایسه کولر گازی با کولر آبی
کولر آبی با تبخیر آب، هوای عبوری را خنک می‌کند و در مناطق گرم و خشک می‌تواند گزینه مناسبی باشد.
کولر گازی گرمای داخل ساختمان را از طریق مدار تبرید به بیرون منتقل می‌کند و وابستگی کمتری به رطوبت هوای بیرون دارد.
کولر آبی معمولاً هزینه برق کمتری نسبت به کولر گازی دارد، اما در مناطق مرطوب کارایی آن کاهش پیدا می‌کند.
کولر گازی هزینه خرید و مصرف برق بیشتری دارد، اما امکان کنترل دقیق‌تر دما و استفاده در مناطق گرم و مرطوب را فراهم می‌کند.
مقایسه کولر گازی با فن‌کویل
فن‌کویل با استفاده از آب سرد یا گرم و عبور هوا از روی کویل کار می‌کند و به‌تنهایی یک سیستم تولید سرما نیست.
برای استفاده از فن‌کویل معمولاً به یک سیستم مرکزی مانند چیلر یا موتورخانه، پمپ و لوله‌کشی نیاز است.
بنابراین قیمت یک فن‌کویل را نمی‌توان به‌تنهایی با قیمت یک کولر گازی مستقل مقایسه کرد.
در پروژه‌های ساختمانی بزرگ، فن‌کویل می‌تواند بخشی از یک سیستم مرکزی باشد، در حالی که اسپلیت گازی معمولاً یک سیستم مستقل برای همان فضای موردنظر است.
گارانتی و ضمانت‌نامه
پیش از خرید باید مشخص شود گارانتی دستگاه متعلق به چه شرکتی است و چه قسمت‌هایی را پوشش می‌دهد.
مدت ضمانت کمپرسور، برد اینورتر، قطعات الکتریکی، شرایط نصب، خدمات پس از فروش، هزینه ایاب‌وذهاب و دسترسی به قطعات یدکی باید بررسی شود.
شماره سریال و کد دقیق مدل را نیز بررسی کنید و مشخصات روی پلاک دستگاه را با مشخصات اعلام‌شده توسط فروشنده مطابقت دهید.
ساختار کولر گازی
کولر گازی از دو مدار اصلی تشکیل می‌شود:
۱. مدار گردش هوا
۲. مدار تبرید
مدار گردش هوا وظیفه عبور دادن هوا از روی کویل و انتقال هوای سرد یا گرم به محیط را دارد.
مدار تبرید وظیفه انتقال گرما را بر عهده دارد.
اجزای اصلی چرخه تبرید عبارت‌اند از کمپرسور، کندانسور، وسیله انبساط و اواپراتور.
عملکرد کولر گازی در حالت سرمایش
هوای گرم اتاق توسط فن داخلی مکیده می‌شود و پس از عبور از فیلتر، از روی اواپراتور عبور می‌کند.
مبرد داخل اواپراتور گرمای هوا را جذب می‌کند و هوای خنک‌شده دوباره وارد اتاق می‌شود.
مبرد گرم‌شده به شکل بخار به کمپرسور می‌رسد.
کمپرسور مبرد را فشرده می‌کند و گاز داغ و پرفشار را به کندانسور می‌فرستد.
در کندانسور، گرمای مبرد به هوای بیرون منتقل می‌شود.
مبرد سپس از وسیله انبساط عبور کرده و فشار آن کاهش پیدا می‌کند.
مبرد کم‌فشار وارد اواپراتور شده و چرخه دوباره آغاز می‌شود.
عملکرد کولر گازی در حالت گرمایش
در مدل‌های سردوگرم، شیر چهارطرفه مسیر جریان مبرد را تغییر می‌دهد.
در حالت گرمایش، کویل داخلی به قسمت گرم مدار تبدیل می‌شود و گرما را به هوای اتاق انتقال می‌دهد.
هم‌زمان کویل خارجی گرما را از هوای بیرون جذب می‌کند.
به این ترتیب یک کولر گازی سردوگرم می‌تواند در تابستان برای سرمایش و در زمستان برای گرمایش مورد استفاده قرار گیرد.
اجزای اصلی کولر گازی
کمپرسور
کمپرسور مبرد را فشرده کرده و اختلاف فشار لازم برای گردش مبرد را ایجاد می‌کند.
اواپراتور
اواپراتور در مسیر هوای داخلی قرار دارد و گرمای هوای اتاق را جذب می‌کند.
کندانسور
کندانسور گرمای جذب‌شده از ساختمان را به محیط بیرون منتقل می‌کند.
وسیله انبساط
وسیله انبساط جریان مبرد را کنترل کرده و فشار آن را برای ورود به اواپراتور کاهش می‌دهد.
فن داخلی
فن داخلی هوا را از اتاق مکش کرده و پس از عبور از اواپراتور دوباره وارد محیط می‌کند.
فن خارجی
فن خارجی هوا را از روی کندانسور عبور می‌دهد تا گرمای مبرد به فضای بیرون منتقل شود.
فیلتر هوا
فیلتر هوا بخشی از گردوغبار و ذرات موجود در هوای ورودی را جذب می‌کند.
برد الکترونیکی
برد الکترونیکی فرمان‌های دستگاه را مدیریت می‌کند و عملکرد کمپرسور، فن‌ها، سنسورها و سایر اجزا را کنترل می‌کند.
برد اینورتر
در مدل‌های اینورتر، برد اینورتر سرعت و توان موتور کمپرسور را کنترل می‌کند.
سنسور دمای محیط
دمای هوای محیط را اندازه‌گیری کرده و اطلاعات آن را به برد کنترل ارسال می‌کند.
سنسور دمای اواپراتور
دمای کویل داخلی را اندازه‌گیری می‌کند و برای کنترل و حفاظت دستگاه مورد استفاده قرار می‌گیرد.
شیر چهارطرفه
در دستگاه‌های سردوگرم، شیر چهارطرفه جهت جریان مبرد را تغییر می‌دهد و امکان جابه‌جایی بین سرمایش و گرمایش را فراهم می‌کند.
لوله‌های مسی
لوله‌های مسی مسیر عبور مبرد بین یونیت داخلی و خارجی هستند.
عایق لوله
عایق از تبادل حرارت ناخواسته و تشکیل میعان روی لوله جلوگیری می‌کند.
سینی درین
آب حاصل از تقطیر رطوبت هوا روی اواپراتور را جمع‌آوری می‌کند.
لوله تخلیه
آب جمع‌شده در سینی درین را از دستگاه خارج می‌کند.
مبرد
مبرد ماده‌ای است که در مدار تبرید گردش می‌کند و گرما را از قسمت داخلی ساختمان به قسمت خارجی منتقل می‌کند.
فیلتر درایر
در برخی مدارها برای جذب رطوبت و جلوگیری از ورود آلودگی به مدار تبرید استفاده می‌شود.
آکومولاتور
در بعضی طراحی‌ها در مسیر مکش قرار می‌گیرد و به محافظت از کمپرسور در برابر شرایط نامناسب ورود مبرد کمک می‌کند.
شیرهای سرویس
برای اتصال تجهیزات سرویس، اندازه‌گیری فشار و انجام عملیات مربوط به مدار تبرید استفاده می‌شوند.
ریموت کنترل
برای تنظیم دما، حالت کار، سرعت فن، جهت پرتاب هوا، تایمر و سایر قابلیت‌های دستگاه مورد استفاده قرار می‌گیرد.
نکته پایانی برای انتخاب کولر گازی
برای خرید کولر گازی ابتدا محل نصب و شرایط اقلیمی را بررسی کنید، سپس بار سرمایشی و ظرفیت BTU را تعیین کنید و بعد سراغ نوع دستگاه، کمپرسور، کلاس T1 یا T3، اینورتر، مصرف انرژی، امکانات، گارانتی و خدمات پس از فروش بروید.
انتخاب کولر گازی مناسب یعنی انتخاب دستگاهی که با شرایط واقعی ساختمان هماهنگ باشد؛ نه صرفاً دستگاهی با BTU بالاتر یا نام تجاری شناخته‌شده‌تر.